Wszystkie banknoty złotowe wprowadzone do obiegu od 1 stycznia 1995 r. są prawnym środkiem płatniczym – Narodowy Bank Polski pisze wprost, że „pozostają prawnym środkiem płatniczym i funkcjonują w obiegu równolegle”, więc ważne są także banknoty z napisem „WARSZAWA 25 MARCA 1994 r.”. Zgodnie z ustawą o NBP banknot traci ważność, gdy Prezes NBP wycofa go z obiegu i upłynie wyznaczony przez niego termin, albo gdy wskutek zużycia lub uszkodzenia przestanie odpowiadać warunkom ustalonym przez Prezesa NBP.
Poniżej zbieramy podstawę prawną, odpowiadamy na pytania, które najczęściej padają przy kasie, i wyjaśniamy, co równoległy obieg kilku wersji tego samego nominału oznacza dla liczenia gotówki.
Które banknoty są prawnym środkiem płatniczym w Polsce?
Prawnym środkiem płatniczym są banknoty i monety w złotych i groszach emitowane przez NBP. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2025) stanowi w art. 31: „Znakami pieniężnymi Rzeczypospolitej Polskiej są banknoty i monety opiewające na złote i grosze”, a w art. 32: „Znaki pieniężne emitowane przez NBP są prawnymi środkami płatniczymi na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej”.
NBP emituje obecnie banknoty obiegowe o nominałach 10, 20, 50, 100, 200 i 500 złotych. Tak podaje strona NBP „Banknoty obiegowe”, która wymienia też kolejne wersje tych nominałów: banknoty z serii „Władcy polscy” wprowadzone w 1995 r., banknoty ze zmodernizowanymi zabezpieczeniami (10, 20, 50 i 100 zł od 7 kwietnia 2014 r., 200 zł od 12 lutego 2016 r.), banknot 500 zł (od 10 lutego 2017 r.), banknoty pokryte warstwą ochronną oraz kolejne emisje poszczególnych nominałów.
Na tej samej stronie NBP zamyka listę zdaniem, które rozstrzyga kwestię ważności: „Wszystkie banknoty wprowadzone do obiegu od 1 stycznia 1995 r. pozostają prawnym środkiem płatniczym i funkcjonują w obiegu równolegle”.
Czy banknoty z datą 1994 są nadal ważne?
Tak. Napis „WARSZAWA 25 MARCA 1994 r.” NBP wymienia w opisach banknotów 10, 20, 50, 100 i 200 zł sprzed modernizacji, czyli banknotów z serii „Władcy polscy” w ich pierwszej wersji. Do obiegu weszły one w 1995 r.: według NBP banknoty 10, 20 i 50 zł 1 stycznia 1995 r., a banknoty 100 i 200 zł 1 czerwca 1995 r.
Data wydrukowana na banknocie nie jest datą ważności. O tym, czy banknot jest prawnym środkiem płatniczym, decyduje to, czy został wprowadzony do obiegu i czy nie został z niego wycofany. Ponieważ według NBP wszystkie banknoty wprowadzone do obiegu od 1 stycznia 1995 r. pozostają prawnym środkiem płatniczym, banknot z datą 1994 przyjmuje się w kasie tak samo jak banknot z nowszej emisji (o ile jest autentyczny i nie jest zużyty lub uszkodzony).
Czy jakieś banknoty tracą ważność w 2026 roku?
Strona NBP „Banknoty obiegowe” (stan na 2 października 2026 r.) wymienia jako ostatnią zmianę wprowadzenie do obiegu banknotu 200 zł 15 lipca 2026 r. i podtrzymuje, że wszystkie banknoty wprowadzone do obiegu od 1 stycznia 1995 r. pozostają prawnym środkiem płatniczym. Nowa emisja nie unieważnia więc wcześniejszych wersji tego samego nominału – wszystkie funkcjonują w obiegu równolegle.
Ustawa o NBP przewiduje dwie sytuacje, w których banknot traci ważność. Pierwsza to wycofanie z obiegu: według art. 33 ust. 2 „Prezes NBP może wycofywać z obiegu określone znaki pieniężne. Po upływie terminu określonego przez Prezesa NBP znaki te przestają być prawnym środkiem płatniczym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej i podlegają wymianie w wyznaczonych przez Prezesa NBP bankach”. Druga to stan banknotu: zgodnie z art. 34 ust. 1 znaki pieniężne „nieodpowiadające wskutek zużycia lub uszkodzenia warunkom ustalonym przez Prezesa NBP, przestają być prawnym środkiem płatniczym” i podlegają wymianie.
Inaczej jest z pieniędzmi sprzed denominacji, czyli tzw. starymi złotymi. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego (Dz. U. Nr 84, poz. 386) stanowi w art. 3 ust. 2, że „Stare złote przestaną być prawnymi środkami płatniczymi poczynając od dnia 1 stycznia 1997 r.”, a ich wymiana była możliwa „w terminie do dnia 31 grudnia 2010 r.”. Banknoty starych złotych nie są więc dziś prawnym środkiem płatniczym.
Stara i nowa emisja w kasie – co to oznacza dla liczenia
Dla kasjera równoległy obieg oznacza, że w jednej partii mogą się znaleźć różne wersje tego samego nominału: banknot sprzed modernizacji, zmodernizowany, z warstwą ochronną i z najnowszej emisji. Każda z nich jest prawnym środkiem płatniczym, a różnią się wyglądem i zabezpieczeniami. Przy każdej nowej emisji warto potwierdzić u dostawcy urządzenia, że nowy wzór jest obsługiwany przez liczarkę.
W wielu kasach wystarczy policzyć wartość wymieszanych nominałów. Jeżeli jednak procedura kasy wymaga rozdzielenia banknotów starej i nowej emisji, można to zrobić w trakcie liczenia, zamiast przebierać partię ręcznie.
Do takiej pracy służy program EMI w liczarce ProNote 1.5F. Według opisu na naszej stronie produktowej EMI to „liczenie z sortowaniem według emisji (PLN stara i nowa)”: urządzenie rozróżnia banknoty na PLN stare i nowe – czyli na dwie grupy – a po przeliczeniu wyświetla całkowitą ilość, wartość i rozbicie na poszczególne nominały. Ten sam model ma też program FIT – „sortowanie jakościowe banknotów (oddzielenie obiegowych od zniszczonych)”. To podział operacyjny w kasie, a nie rozstrzygnięcie o statusie prawnym konkretnego banknotu.
W sklepie, gdzie liczy się przede wszystkim szybkie i pewne rozliczenie utargu, sprawdzą się urządzenia z naszej strony liczarki do sklepu. W oddziale bankowym, gdzie dochodzi obsługa wpłat i przygotowanie gotówki do dalszego obiegu, punktem wyjścia jest strona liczarki dla banków. Całą ofertę urządzeń Giesecke+Devrient zebraliśmy na stronie liczarki do banknotów.
Euro i dolary – na co uważać
W przypadku euro Europejski Bank Centralny podaje (stan na 2 października 2026 r.), że choć produkowane są już tylko banknoty serii „Europa”, to „banknoty z pierwszej serii pozostają prawnym środkiem płatniczym i nigdy nie stracą wartości” i będą nadal w obiegu równolegle z banknotami serii „Europa”. Dotyczy to także nominału 500 euro, którego emisja zakończyła się 27 kwietnia 2019 r.: według EBC banknoty 500 euro „nigdy nie stracą wartości i zawsze będzie je można wymienić w jednym z krajowych banków centralnych ze strefy euro”.
W przypadku dolara amerykańskiego oficjalny serwis U.S. Currency Education Program podaje, że zgodnie z polityką rządu USA wszystkie wzory amerykańskich banknotów pozostają prawnym środkiem płatniczym niezależnie od daty emisji, w tym wszystkie nominały Federal Reserve notes od 1914 r. W oryginale: „It is U.S. government policy that all designs of U.S currency remain legal tender, regardless of when they were issued”.
W praktyce oznacza to, że w kasie przyjmującej waluty obce również krążą obok siebie starsze i nowsze wzory tego samego nominału. Liczarka, która ma je liczyć i sprawdzać, powinna obsługiwać wszystkie wersje banknotów występujące w obrocie danej waluty.
Jeśli chcesz dobrać liczarkę do pracy z różnymi emisjami banknotów – w sklepie, kantorze albo oddziale banku – skontaktuj się z nami. Przygotujemy propozycję urządzenia i wycenę.