Banderola na banknoty to potoczna nazwa paska papieru, którym spina się plik banknotów, a w przepisach NBP nazywa się go opaską. Według Zarządzenia nr 19/2016 Prezesa NBP paczka to 100 banknotów tej samej wartości nominalnej, objętych białą opaską o szerokości od 25 do 40 mm, a dziesięć takich paczek tworzy wiązkę. Na opasce wpisuje się co najmniej datę sformowania paczki, liczbę banknotów oraz podpis lub identyfikator osoby, która ją przygotowała.
Poniżej zebraliśmy najważniejsze zasady pakowania banknotów z tego zarządzenia i podpowiadamy, jak przygotować pełne, poprawnie opisane paczki bez wielokrotnego przeliczania.
Co to jest banderola na banknoty i jak nazywa ją NBP?
W języku codziennym i w krzyżówkach mówi się „banderola” albo „bankowa opaska”. Przepisy posługują się jednym słowem: opaska. Zarządzenie nr 19/2016 Prezesa NBP w sprawie sposobu i trybu przeliczania, sortowania, pakowania i oznaczania opakowań banknotów i monet (cytujemy tekst jednolity ogłoszony w Dz. Urz. NBP z 2024 r. poz. 7; zmiana wprowadzona od 1 lipca 2025 r. zarządzeniem nr 13/2025 dotyczy wymagań dla urządzeń i nie zmienia przytaczanych przepisów) wyjaśnia, że przez opaskę należy rozumieć „opaskę wykonaną z białego papieru o szerokości od 25 mm do 40 mm”.
Zarządzenie dotyczy przede wszystkim banków i firm, które zawodowo przetwarzają gotówkę i przekazują ją dalej do obiegu. Dla sklepu, kantoru czy punktu usługowego jest jednak dobrym wzorem: bank przyjmie wpłatę sprawniej, jeśli banknoty są ułożone i opisane w sposób, którego kasjer się spodziewa. Jak wygląda liczenie po drugiej stronie okienka, opisujemy w artykule o tym, jak liczone są pieniądze w bankach.
Ile banknotów jest w paczce, a ile w wiązce?
Zarządzenie posługuje się kilkoma jednostkami. Najważniejsze dla banknotów to:
- paczka – „100 banknotów tej samej wartości nominalnej i tego samego rozmiaru, ułożonych w dowolnym kierunku, na które nałożona jest opaska”,
- wiązka – 10 paczek o tej samej wartości nominalnej, zapakowanych w przezroczystą folię,
- półwiązka – 5 paczek o tej samej wartości nominalnej, przy czym ta jednostka dotyczy walut obcych.
W praktyce oznacza to, że pełna paczka banknotów 100 zł to 10 000 zł, a wiązka tego nominału – 100 000 zł. Nie miesza się w niej nominałów ani banknotów o różnym rozmiarze.
Dla porównania monety pakuje się w rulony: według tego samego zarządzenia rulon to 50 monet waluty polskiej tej samej wartości nominalnej i tej samej średnicy.
Co musi być napisane na opasce?
Paragraf 9 zarządzenia mówi, że na opaskę nakładaną na banknoty nadające się do obiegu wpisuje się „w szczególności” trzy informacje:
- datę sformowania paczki,
- liczbę banknotów w paczce,
- podpis lub identyfikator.
Kolejne ustępy dodają szczegóły:
- na opasce paczki z banknotów nienadających się do obiegu, albo paczki mieszanej, dopisuje się litery „ON”,
- przy formowaniu ręcznym opaskę nakłada się na lewym brzegu banknotów, a przy użyciu urządzenia – w miejscu właściwym dla tego urządzenia,
- jeśli banknoty zostały przeliczone przy użyciu urządzenia, obok podpisu lub identyfikatora można dodatkowo zamieścić literę „M”.
Ta ostatnia litera jest więc wprost przewidziana w przepisach jako znak, że paczkę przeliczyła maszyna, a nie człowiek.
Czy banknoty w paczce muszą leżeć w jednym kierunku?
Według definicji paczki – nie. Zarządzenie mówi o banknotach „ułożonych w dowolnym kierunku”. Wymóg dotyczy wartości nominalnej i rozmiaru, a nie orientacji.
Wiele firm i tak układa banknoty jedną stroną do góry. Ułatwia to późniejsze przeliczanie ręczne, kontrolę wzrokową i szybkie wyłapanie banknotu innego nominału. Niektóre liczarki potrafią to zrobić automatycznie: w opisie BPS C1 znajdziesz programy FACE („liczenie z sortowaniem według strony (awers/rewers)”) i ORNT („liczenie z sortowaniem według orientacji”). To wygoda, a nie obowiązek wynikający z zarządzenia.
Jak liczarka pomaga przygotować pełne paczki?
Najczęstszy problem przy ręcznym pakowaniu to paczka, w której jest 99 albo 101 banknotów, i opaska z liczbą, która nie zgadza się z zawartością. Liczarka rozwiązuje to w prosty sposób: podaje dokładną liczbę sztuk i wartość partii, więc wiesz, czy masz pełną setkę, zanim nałożysz opaskę.
Przy przygotowaniu paczek przydają się zwłaszcza:
- liczenie z rozpoznawaniem nominału – banknot innej wartości nie trafi do paczki niezauważony,
- weryfikacja autentyczności – podejrzany egzemplarz zostaje odrzucony, zanim podpiszesz opaskę,
- sortowanie jakościowe – oddzielenie banknotów nienadających się do obiegu od pozostałych, czyli właśnie podział, od którego zależy, czy na opasce pojawią się litery „ON”.
Ostatnia funkcja jest potrzebna instytucjom, które przekazują gotówkę dalej do obiegu. BPS C1 „spełnia wymagania Zarządzenia nr 19/2016 Prezesa NBP”, a przy dużych wolumenach stosuje się sortery wielokieszeniowe, które w jednym przebiegu rozdzielają partię na kilka grup – przegląd znajdziesz na stronie sortery do banknotów. Zasady oceny stanu banknotów opisujemy szerzej w tekście o sortowaniu jakościowym według Zarządzenia 19/2016 NBP, a to, jak cały proces wygląda w dużej skali, w artykule jak działa sortownia pieniędzy.
Do samego pakowania przydaje się też drobne wyposażenie: opaski, folia, plomby czy woreczki. Listę takich akcesoriów zebraliśmy w artykule o akcesoriach do obsługi gotówki.
Najczęściej zadawane pytania
Ile banknotów jest w jednej banderoli?
W paczce banknotów według NBP jest 100 banknotów tej samej wartości nominalnej i tego samego rozmiaru, objętych jedną opaską.
Jak szeroka powinna być opaska na banknoty?
Zarządzenie nr 19/2016 Prezesa NBP mówi o opasce z białego papieru o szerokości od 25 mm do 40 mm.
Co oznaczają litery „ON” i „M” na opasce?
„ON” oznacza paczkę z banknotami nienadającymi się do obiegu albo paczkę mieszaną. „M” można dopisać obok podpisu lub identyfikatora, gdy banknoty przeliczyło urządzenie.
Czy sklep musi pakować utarg według zarządzenia NBP?
Zarządzenie reguluje przede wszystkim pracę banków i podmiotów przetwarzających gotówkę. Zasady wpłat dla klientów ustala bank, ale paczki przygotowane według wzoru NBP są dla kasjera najprostsze do przyjęcia.
Czy banknoty w paczce trzeba układać jedną stroną do góry?
Nie. Definicja paczki dopuszcza banknoty ułożone w dowolnym kierunku. Jednolite ułożenie jest wygodne, ale nie jest wymagane.
Gdzie znaleźć urządzenie do przygotowania paczek?
Przepisy cytujemy według tekstu jednolitego Zarządzenia nr 19/2016 Prezesa NBP z 2024 r. (stan na 3 listopada 2026 r.); bank przyjmujący wpłatę może stosować własne, szczegółowe zasady. Urządzenia dla oddziałów i zaplecza kasowego opisujemy na stronie liczarki do banku, a całą ofertę liczarek i sorterów Giesecke+Devrient – na stronie liczarki do banknotów.
Jeśli codziennie formujesz paczki i chcesz robić to szybciej, napisz, ile gotówki przeliczasz i czy sortujesz ją jakościowo – zapytaj o wycenę, a zaproponujemy odpowiednią konfigurację.