Zarządzenie nr 19/2016 Prezesa NBP określa, w jaki sposób banki przeliczają, sortują i pakują banknoty oraz monety. Sortowanie w rozumieniu zarządzenia to nie tylko podział według nominałów, ale też oddzielenie banknotów nadających się do obiegu od banknotów nienadających się do obiegu – czyli to, co w praktyce nazywa się sortowaniem jakościowym. W ofercie SixTech zgodne z zarządzeniem sortowanie zapewniają ProNote 1.5F, BPS C1 i BPS C2. ProNote 330 tych wymagań nie spełnia, ponieważ nie sortuje jakościowo.
Poniżej wyjaśniamy, czego dotyczy zarządzenie, co mówi o urządzeniach i jak przełożyć to na wybór sprzętu dla banku albo firmy przetwarzającej gotówkę na zlecenie banków.
Czego dotyczy Zarządzenie nr 19/2016
Pełna nazwa aktu to Zarządzenie nr 19/2016 Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 17 sierpnia 2016 r. w sprawie sposobu i trybu przeliczania, sortowania, pakowania i oznaczania opakowań banknotów i monet oraz wykonywania czynności związanych z zaopatrywaniem banków w te znaki. Zarządzenie weszło w życie 1 stycznia 2017 r., a część przepisów § 7 (ust. 2–5 i ust. 10), w tym wymagania wobec urządzeń, obowiązuje od 1 lipca 2018 r.
Zgodnie z § 1 zarządzenie określa sposób i tryb przeliczania, sortowania i pakowania banknotów i monet oraz oznaczania ich opakowań przez banki, a także wykonywania czynności związanych z zaopatrywaniem banków w banknoty i monety. Opisuje więc cały proces: od przeliczenia i oceny banknotów, przez ich pakowanie w paczki i wiązki, po oznaczanie opakowań.
Kogo dotyczy
Adresatem zarządzenia są przede wszystkim banki. Zarządzenie przewiduje też sytuację, w której bank powierza przeliczanie, sortowanie, pakowanie i oznaczanie opakowań banknotów i monet zewnętrznemu przedsiębiorcy – takiego przedsiębiorcę bank wskazuje w umowie w sprawie pobierania i odprowadzania banknotów lub monet (§ 4 ust. 1 pkt 2). Wymagania zarządzenia są więc istotne również dla firm, które przetwarzają gotówkę na zlecenie banków, na przykład prowadzą dla nich sortownie.
Dwie rzeczy warto mieć na uwadze:
- Przepisy o przeliczaniu i sortowaniu w dziale II zarządzenia dotyczą waluty polskiej. W przypadku walut obcych banki mogą na podstawie umów stosować w obrocie między sobą inny sposób i tryb przeliczania i sortowania (§ 4 ust. 2 pkt 2).
- Tekst zarządzenia nie wymienia kantorów ani placówek handlowych. Reguluje pracę z gotówką w bankach i u przedsiębiorców działających na ich zlecenie.
Co oznacza sortowanie jakościowe
Zarządzenie definiuje sortowanie jako „podzielenie banknotów lub monet według wartości nominalnej oraz oddzielenie banknotów nadających się do obiegu od banknotów nienadających się do obiegu” (a w przypadku monet – analogicznie monet nadających się i nienadających się do obiegu; § 2 ust. 1 pkt 22).
Banknoty z uszkodzeniami opisanymi w załącznikach nr 1 i 2 uznaje się za nienadające się do obiegu (§ 7 ust. 5). Załącznik nr 2, który opisuje ocenę przy ręcznym przeliczaniu i sortowaniu, wymienia m.in. zabrudzenia, plamy, napisy, odbarwienia, rozdarcia, dziury, ubytki, podklejenia, zagniecenia i wiotkość papieru.
Z punktu widzenia wyboru sprzętu najważniejszy jest jednak § 7 ust. 1. Przeliczanie, sortowanie i sprawdzanie autentyczności banknotów może odbywać się przy użyciu urządzenia albo ręcznie, ale:
- udział banknotów przeliczonych, przesortowanych i sprawdzonych ręcznie nie może przekraczać 10% wszystkich banknotów przetworzonych przez dany bank w kwartale,
- banknoty przeznaczone do urządzeń obsługiwanych przez klienta, na przykład do urządzeń wydających banknoty, przelicza się, sortuje i sprawdza przy użyciu urządzeń obsługiwanych przez pracownika lub zespół pracowników.
W praktyce oznacza to, że zdecydowana większość banknotów musi przejść przez urządzenia, a te powinny umieć ocenić stan banknotu.
Jakie wymagania zarządzenie stawia urządzeniom
Według § 7 ust. 3 urządzenia używane do przeliczania i sortowania banknotów powinny:
- sprawdzać jakość obiegową banknotów według kryteriów z załącznika nr 1,
- spełniać wymagania z załącznika nr 3,
- klasyfikować banknoty zgodnie z załącznikiem nr 4.
Załącznik nr 3 wymaga między innymi, aby urządzenie sortowało banknoty, klasyfikowało pojedyncze banknoty i rozdzielało je zgodnie z tą klasyfikacją, a do tego miało wydzielone kieszenie wyjściowe lub inne rozwiązania zapewniające prawidłowe rozdzielenie sortowanych banknotów. Ustawienia urządzenia muszą dać się modyfikować – tak, aby wykrywało różne typy falsyfikatów i w razie potrzeby stosowało bardziej lub mniej rygorystyczne kryteria jakości obiegowej. To dlatego liczba kieszeni ma tak duże znaczenie – piszemy o tym szerzej w artykule Liczarka czy sorter banknotów? Pełną ofertę pokazujemy na stronie liczarki do banknotów.
Załącznik nr 4 dzieli banknoty na pięć kategorii:
- przedmioty nierozpoznane jako banknoty waluty polskiej,
- banknoty podejrzane co do autentyczności,
- banknoty o niepotwierdzonej autentyczności,
- banknoty rozpoznane jako autentyczne i nadające się do obiegu,
- banknoty rozpoznane jako autentyczne, ale nienadające się do obiegu – tych nie wprowadza się ponownie do obrotu, lecz przekazuje do NBP.
Spełnienie tych wymogów potwierdzają testy weryfikujące urządzenia, a informacja o testach jest udostępniana na stronie internetowej NBP (§ 7 ust. 3a).
Które urządzenia z oferty SixTech spełniają wymagania
W ofercie SixTech są cztery urządzenia Giesecke+Devrient. Trzy z nich zapewniają sortowanie zgodne z Zarządzeniem nr 19/2016:
- ProNote 1.5F – liczarka z funkcją sortowania, w której sortowanie jakościowe jest zgodne z zarządzeniem 19/2016. Program FIT oddziela banknoty obiegowe od zniszczonych. Ma dwie kieszenie odbiorcze, na przeliczone banknoty i na odrzuty, liczy i sortuje do 1200 banknotów na minutę i jest przeznaczona do pracy w strefie kasowej obsługi klienta.
- BPS C1 – liczarka wartościowa z sortowaniem jakościowym, która spełnia wymagania Zarządzenia nr 19/2016. Ma dwie kieszenie odbiorcze, liczy do 1300 banknotów na minutę (w trybie sortowania do 1050) i może pracować zarówno na stanowiskach kasjerskich, jak i w sortowniach gotówki.
- BPS C2 – sorter wielokieszeniowy, którego sortowanie jest zgodne z Zarządzeniem nr 19/2016. Przy pełnej weryfikacji autentyczności i sortowaniu jakościowym rozdziela banknoty na obiegowe i nieobiegowe. Ma dwie, trzy lub cztery kieszenie robocze oraz kieszeń na odrzuty i jest przeznaczony do zaplecza lub sortowni.
ProNote 330 nie spełnia wymagań Zarządzenia nr 19/2016, ponieważ nie sortuje jakościowo – nie oddziela banknotów nadających się do obiegu od nienadających się. Przeszła natomiast pomyślnie testy rozpoznawania banknotów w NBP. To liczarka do szybkiego liczenia i sprawdzania autentyczności, a nie urządzenie do sortowania jakościowego.
Wszystkie cztery urządzenia zestawiliśmy w porównaniu liczarek i sorterów – zgodność z zarządzeniem NBP 19/2016 ma tam osobny wiersz.
Jak dobrać urządzenie do miejsca pracy
Zgodność z zarządzeniem to punkt wyjścia, ale nie jedyne kryterium. O wyborze konkretnego modelu decyduje to, gdzie i w jakiej skali gotówka jest przetwarzana:
- Stanowisko kasowe w oddziale banku – tu sprawdzą się urządzenia z dwiema kieszeniami, przeznaczone do pracy na stanowisku kasowym: ProNote 1.5F albo BPS C1. Więcej o urządzeniach dla tego sektora piszemy na stronie liczarki do banku.
- Zaplecze oddziału, skarbiec, sortownia – tam, gdzie codziennie przetwarza się duże ilości gotówki i trzeba rozdzielać ją na więcej grup naraz, lepszym wyborem jest sorter wielokieszeniowy BPS C2. Przegląd tej grupy urządzeń znajdziesz na stronie sortery do banknotów.
- Firma sortująca gotówkę na zlecenie banków – o tym, jak wygląda praca takiego działu, piszemy w artykule Jak działa sortownia pieniędzy?
Podsumowanie
Zarządzenie nr 19/2016 wymaga od banków, aby zdecydowana większość banknotów była przeliczana, sortowana i sprawdzana przy użyciu urządzeń, a te urządzenia powinny oceniać jakość obiegową, klasyfikować banknoty i rozdzielać je zgodnie z klasyfikacją. W ofercie SixTech te wymagania spełniają ProNote 1.5F, BPS C1 i BPS C2. ProNote 330 ich nie spełnia – to liczarka bez sortowania jakościowego.
Artykuł ma charakter informacyjny. Wiążący jest aktualny tekst zarządzenia opublikowany w Dzienniku Urzędowym NBP (tekst jednolity: Dz. Urz. NBP z 2025 r. poz. 23).
Jeśli przygotowujesz zakup dla banku albo sortowni, wyślij nam zapytanie – dobierzemy urządzenie do wolumenu gotówki i organizacji pracy.