Przedsiębiorca może zapłacić gotówką innemu przedsiębiorcy albo przyjąć od niego gotówkę, dopóki jednorazowa wartość transakcji nie przekracza 15 000 zł – powyżej tej kwoty art. 19 ustawy – Prawo przedsiębiorców wymaga płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy. Dla konsumentów polskie przepisy nie przewidują dziś limitu płatności gotówką: planowany w 2021 r. próg 20 000 zł uchylono w 2023 r., a obecny tekst ustawy o prawach konsumenta takiego limitu nie zawiera (stan na 21 października 2026 r.).
Poniżej cytujemy przepisy, wyjaśniamy, jak liczyć limit, co oznacza jego przekroczenie dla kosztów podatkowych i jaki limit wprowadza od 2027 r. prawo Unii Europejskiej. Artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną ani podatkową – wiążący jest aktualny tekst ustaw ogłoszony w Dzienniku Ustaw oraz tekst rozporządzenia opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Do jakiej kwoty można płacić gotówką między firmami?
Limit dla płatności między firmami wynika z ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, ze zm.). Art. 19 tej ustawy brzmi: „Dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, w każdym przypadku gdy: 1) stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz 2) jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty”.
Obowiązek płatności przez rachunek powstaje więc dopiero wtedy, gdy oba warunki są spełnione jednocześnie:
- po obu stronach transakcji stoją przedsiębiorcy, a płatność jest związana z wykonywaną działalnością gospodarczą,
- jednorazowa wartość transakcji przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty.
Transakcja o wartości dokładnie 15 000 zł nie przekracza progu, bo przepis mówi o kwocie, która „przekracza 15 000 zł”. Obowiązek dotyczy obu stron – zarówno dokonywania, jak i przyjmowania płatności – i oznacza, że płatność musi przejść przez rachunek płatniczy przedsiębiorcy, np. jako przelew.
Kwota 15 000 zł obowiązuje bez zmian. Ustawa z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105) przewidywała w art. 22 pkt 1 zastąpienie w art. 19 wyrazów „15 000 zł” wyrazami „8000 zł”, ale ustawa z dnia 16 czerwca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1414) w art. 1 pkt 4 ten przepis uchyliła. Obowiązujący tekst jednolity Prawa przedsiębiorców wskazuje w art. 19 próg 15 000 zł, a późniejsze zmiany tej ustawy art. 19 nie dotyczyły (stan na 21 października 2026 r.).
Jak liczyć limit 15 000 zł – jedna transakcja, wiele płatności
Najważniejsze w art. 19 są słowa „jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności”. Liczy się wartość całej transakcji, a nie pojedynczej wpłaty. Jeżeli umowa opiewa na kwotę wyższą niż 15 000 zł, rozłożenie zapłaty na kilka mniejszych kwot gotówką nie zmienia tego, że wartość transakcji przekracza próg. Z brzmienia przepisu wynika więc, że przy takiej umowie każda z płatności powinna przejść przez rachunek płatniczy.
Przepis rozstrzyga też sprawę walut obcych. Art. 19 pkt 2 dodaje, że „transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji”. Przy rozliczeniu w euro czy dolarach porównuje się więc z progiem 15 000 zł kwotę przeliczoną po średnim kursie NBP z dnia roboczego przed transakcją.
W praktyce warto ustalić w umowie lub zamówieniu wartość całej transakcji, zanim padnie decyzja o formie zapłaty. To ona, a nie wysokość jednej raty, przesądza o tym, czy gotówka jest dopuszczalna.
Co grozi za przekroczenie limitu?
Skutek podatkowy opisują dwie ustawy. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 592) stanowi w art. 22p ust. 1, że „Podatnicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą nie zaliczają do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji określonej w art. 19 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców: 1) została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego”. Taką samą zasadę dla podatników podatku dochodowego od osób prawnych zawiera art. 15d ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 554).
Obie ustawy regulują też sytuację, w której taki koszt został już zaliczony do kosztów. Zgodnie z art. 22p ust. 2 ustawy o PIT i art. 15d ust. 2 ustawy o CIT podatnik w tej części zmniejsza koszty uzyskania przychodów, a gdy nie jest to możliwe – zwiększa przychody. Robi to w miesiącu, w którym płatność została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego.
Dla nabywcy rozliczającego PIT z działalności gospodarczej lub CIT oznacza to, że wydatek zapłacony gotówką mimo obowiązku z art. 19 w tej części nie obniży podstawy opodatkowania. Oba przepisy obowiązują w tym brzmieniu w tekstach jednolitych ogłoszonych w 2026 r., a ich późniejsze nowelizacje nie zmieniły art. 22p ani art. 15d (stan na 21 października 2026 r.).
Płatność gotówką a konsument – czy jest limit?
Art. 19 Prawa przedsiębiorców obejmuje tylko transakcje, w których „stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca”. Gdy klientem firmy jest konsument, ten przepis nie ma zastosowania.
Limit dla konsumentów był planowany. Ustawa z 2021 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105) w art. 18 miała dodać do ustawy o prawach konsumenta art. 7b: „Konsument jest obowiązany do dokonywania płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego, jeżeli jednorazowa wartość transakcji z przedsiębiorcą, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza 20 000 zł”. Termin wejścia w życie tego przepisu przesunięto na 1 stycznia 2024 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 1719), a ustawa z dnia 16 czerwca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1414) w art. 1 pkt 3 uchyliła art. 18 w całości.
Obecny tekst jednolity ustawy o prawach konsumenta (Dz. U. z 2026 r. poz. 1244) nie zawiera art. 7b ani innego limitu płatności gotówką dla konsumentów (stan na 21 października 2026 r.). Przepisy omówione w tym artykule nie ograniczają więc dziś kwoty, jaką klient indywidualny płaci przedsiębiorcy gotówką – do czasu, gdy zacznie obowiązywać limit unijny opisany niżej.
Limit płatności gotówką w Unii Europejskiej od 2027 r.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z dnia 31 maja 2024 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu wprowadza limit dużych płatności gotówkowych za towary lub usługi. Art. 80 ust. 1 stanowi: „Osoby prowadzące handel towarami lub świadczące usługi mogą przyjmować lub dokonywać płatności w środkach pieniężnych wyłącznie do kwoty 10 000 EUR lub równowartości tej kwoty w walucie krajowej lub obcej, bez względu na to, czy transakcja jest przeprowadzana jako pojedyncza operacja czy kilka operacji, które wydają się być ze sobą powiązane”.
Zgodnie z art. 90 rozporządzenie „stosuje się od dnia 10 lipca 2027 r.” (z wyjątkiem niektórych podmiotów zobowiązanych, dla których termin to 10 lipca 2029 r.). Ten sam artykuł stanowi, że rozporządzenie „wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich”. W 2026 r. ten limit jeszcze nie obowiązuje (stan na 21 października 2026 r.).
Art. 80 przewiduje też kilka zastrzeżeń:
- państwa członkowskie mogą przyjąć niższe limity po konsultacji z Europejskim Bankiem Centralnym, a limity krajowe niższe od unijnego, które już istnieją, „nadal mają one zastosowanie” (art. 80 ust. 2 i 3),
- limit nie ma zastosowania do „płatności pomiędzy osobami fizycznymi, które nie działają w ramach swoich obowiązków zawodowych” (art. 80 ust. 4 lit. a),
- limit nie dotyczy też płatności i depozytów dokonywanych w lokalach instytucji kredytowych, dostawców pieniądza elektronicznego i dostawców usług płatniczych, przy czym takie operacje powyżej limitu zgłasza się jednostce analityki finansowej, FIU (art. 80 ust. 4 lit. b).
Unijny limit, w odróżnieniu od art. 19 Prawa przedsiębiorców, nie ogranicza się do transakcji między dwoma przedsiębiorcami: wiąże osoby prowadzące handel towarami lub świadczące usługi, które przyjmują lub dokonują płatności.
Gotówka w firmie – jak bezpiecznie przyjmować większe kwoty
Limity nie oznaczają końca gotówki w handlu. Dlaczego banknoty nadal są potrzebne w codziennych rozliczeniach, opisujemy w artykule gotówka w erze cyfrowej. Sklep, salon czy kantor nadal przyjmuje od klientów gotówkę, także w większych kwotach, i musi ją szybko oraz pewnie przeliczyć.
Przy większych wpłatach liczy się dokładność i sprawdzenie autentyczności każdego banknotu. Liczarka z detekcją sprawdza każdy banknot w trakcie liczenia, kilkoma metodami naraz. Wszystkie urządzenia Giesecke+Devrient w ofercie SixTech weryfikują autentyczność czujnikami IR, CIS, UV i MG.
W handlu liczy się szybkie rozliczenie kasy na koniec zmiany – zobacz liczarki do sklepu. W kantorze dochodzą waluty obce – zobacz liczarki do kantoru, a o tym, jak przygotować się do prowadzenia takiej działalności, piszemy w artykule jak otworzyć kantor. Pełny przegląd urządzeń znajdziesz na stronie liczarki do banknotów.
Najczęściej zadawane pytania
Płatność gotówką – do jakiej kwoty jest dozwolona?
Między przedsiębiorcami gotówką można rozliczyć transakcję, której jednorazowa wartość nie przekracza 15 000 zł lub równowartości tej kwoty (art. 19 Prawa przedsiębiorców). Dla konsumentów polskie przepisy nie przewidują limitu (stan na 21 października 2026 r.). Od 10 lipca 2027 r. osoby prowadzące handel towarami lub świadczące usługi będą mogły przyjmować i dokonywać płatności gotówką wyłącznie do kwoty 10 000 EUR (art. 80 rozporządzenia 2024/1624).
Jaka jest maksymalna płatność gotówką między firmami?
Próg wynosi 15 000 zł. Transakcja o wartości do 15 000 zł włącznie może być rozliczona gotówką, a powyżej tej kwoty płatność musi przejść przez rachunek płatniczy przedsiębiorcy, niezależnie od tego, na ile płatności zostanie podzielona.
Czy można zapłacić gotówką powyżej 15 tys. zł?
Między przedsiębiorcami – nie, jeżeli płatność dotyczy transakcji o jednorazowej wartości powyżej 15 000 zł; wtedy art. 19 Prawa przedsiębiorców wymaga płatności przez rachunek płatniczy, a zapłata gotówką oznacza wyłączenie wydatku z kosztów podatkowych w tej części (art. 22p ustawy o PIT, art. 15d ustawy o CIT). Art. 19 nie obejmuje płatności konsumenta na rzecz przedsiębiorcy, a planowany limit 20 000 zł dla konsumentów uchylono w 2023 r.
Czy limit 15 000 zł dotyczy płatności w euro?
Tak. Art. 19 obejmuje kwotę 15 000 zł „lub równowartość tej kwoty”, a transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem transakcji.
Jeśli przyjmujesz w firmie większe kwoty gotówką i chcesz dobrać liczarkę do skali utargu – skontaktuj się z nami. Przygotujemy propozycję urządzenia i wycenę.