Banknot polimerowy, nazywany też plastikowym, kojarzy się w Polsce z banknotami 20 zł z 2014 i 2023 r., a na świecie przede wszystkim z dolarem australijskim i funtem brytyjskim. Wyjaśniamy, co znaczy to określenie, i opieramy się wyłącznie na aktach prawnych oraz stronach emitentów.
Banknot polimerowy to banknot wydrukowany nie na papierze, lecz na podłożu z tworzywa sztucznego. Bank Anglii opisuje polimer jako cienki i giętki materiał plastikowy, stąd potoczne nazwy: plastikowe banknoty albo plastikowe pieniądze. Takie banknoty emitują m.in. Bank Rezerw Australii i Bank Anglii, a Narodowy Bank Polski wydał na podłożu polimerowym banknoty 20 zł z 2014 i 2023 r.
Czym banknot polimerowy różni się od papierowego?
Różnica zaczyna się od podłoża, czyli materiału, na którym drukuje się banknot. W zarządzeniach Prezesa NBP, które ustalają wzory banknotów, jest na to osobna rubryka. Przy banknotach 20 zł z 2014 i 2023 r. wpisano w niej podłoże polimerowe, a przy obiegowym banknocie 20 zł z 2025 r. papier ze znakiem wodnym z portretem króla Bolesława I Chrobrego.
Emitenci, którzy przeszli na polimer, podają też praktyczne powody. Bank Rezerw Australii pisze, że zmienił podłoże, aby lepiej zabezpieczyć banknoty przed fałszerstwami. Według tego banku banknoty polimerowe są trwalsze od papierowych, czystsze i bardziej higieniczne, a po zakończeniu obiegu można je przetworzyć na wyroby z tworzyw sztucznych. Większa trwałość sprawia, jak dodaje RBA, że są bardziej opłacalne.
Na banknotach Banku Anglii jest duże przezroczyste okno, a pod nim srebrna folia z hologramem. Przezroczyste elementy mają również oba opisane niżej polskie banknoty polimerowe.
Jak powstaje banknot polimerowy i z czego jest zrobiony?
Technologię banknotów polimerowych opracowały wspólnie Bank Rezerw Australii i australijska agencja naukowa CSIRO (Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation). Banknot drukuje się na podłożu polimerowym zamiast na papierze. Źródła emitentów, na których się opieramy, nie podają nazwy konkretnego tworzywa, dlatego jej tu nie wymieniamy.
Jak taki banknot wygląda od strony zabezpieczeń, pokazuje opis wzoru banknotu 20 zł z 2014 r. w zarządzeniu nr 15/2014 Prezesa NBP (M.P. z 2014 r. poz. 599). W rubryce podłoża zapisano kolor biały i podłoże polimerowe, a wśród cech graficznych wymieniono m.in.:
- przezroczysty element o nieregularnym kształcie, na którego tle umieszczono hologram ze stylizowanym wizerunkiem fasady Belwederu,
- fragmenty Belwederu widoczne pod światło,
- napisy wykonane mikrodrukiem, na przykład powtarzający się napis „NBP 20 ZŁ”.
Polimerowe banknoty 20 zł: Legiony 2014 i Mikołaj Kopernik 2023
20 zł „100. rocznica utworzenia Legionów Polskich”. Wzór i wielkość emisji ustaliło zarządzenie nr 15/2014 Prezesa NBP z dnia 22 lipca 2014 r. (M.P. z 2014 r. poz. 599). Banknot ma wymiary 147 x 67 mm, a wielkość emisji określono na do 50 000 sztuk. Na stronie przedniej jest stylizowany portret Józefa Piłsudskiego, a na odwrotnej stylizowane wizerunki orzełka legionowego i skrzyżowanych buław oraz Krzyża Wielkiego Orderu Virtuti Militari. Banknot wprowadzono do obiegu z dniem 5 sierpnia 2014 r.
20 zł „Mikołaj Kopernik”. Zarządzenie nr 3/2023 Prezesa NBP z dnia 24 stycznia 2023 r. (M.P. z 2023 r. poz. 140) ustaliło wzór banknotu o wymiarach 150 × 77 mm, na podłożu polimerowym i z wielkością emisji do 100 000 sztuk. Na stronie przedniej jest portret Mikołaja Kopernika, a jeden z przezroczystych elementów stylizowano na rysunek Układu Słonecznego z rękopisu „O obrotach sfer niebieskich”. Banknot wprowadzono do obiegu z dniem 9 lutego 2023 r.
Oba banknoty, jak każdy znak pieniężny emitowany przez NBP, są prawnym środkiem płatniczym: art. 32 ustawy o Narodowym Banku Polskim stanowi, że znaki pieniężne emitowane przez NBP są prawnymi środkami płatniczymi na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Inne emisje o niewielkim nakładzie opisujemy w przeglądzie banknoty kolekcjonerskie NBP.
Czy w Polsce są polimerowe banknoty w obiegu?
Formalnie tak: oba banknoty 20 zł na podłożu polimerowym wprowadzono do obiegu (§ 2 każdego z zarządzeń) i są prawnym środkiem płatniczym. Ich nakład jest jednak niewielki w porównaniu z banknotami obiegowymi. Zarządzenie nr 20/2025 Prezesa NBP (M.P. z 2025 r. poz. 912) ustala dla obiegowego banknotu 20 zł wielkość emisji do 800 000 000 sztuk, a jako podłoże wskazuje papier. Papier wskazują też zarządzenia dla najnowszych wzorów 10 zł (nr 10/2025, M.P. z 2025 r. poz. 383) i 200 zł (nr 12/2026, M.P. z 2026 r. poz. 679; w obiegu od 15 lipca 2026 r.), stan na 21 października 2026 r.
Wszystkie nominały obiegowe i ich wersje omawiamy w przewodniku polskie banknoty – nominały od 10 do 200 zł, a to, które banknoty można przyjmować w kasie, wyjaśniamy w tekście ważność banknotów.
W jakich krajach są plastikowe banknoty?
Dwa przykłady opisane przez samych emitentów:
- Australia. W styczniu 1988 r., z okazji 200-lecia Australii, wyemitowano polimerowy banknot okolicznościowy 10 dolarów. Pierwszą polimerową serię australijskich banknotów wprowadzano w latach 1992–1996; według Banku Rezerw Australii była to pierwsza na świecie seria wydrukowana na podłożu polimerowym zamiast papieru.
- Wielka Brytania. Bank Anglii podaje, że wszystkie cztery nominały jego banknotów są drukowane na polimerze. Banknot 50 funtów z Alanem Turingiem wyemitował w 2021 r.; zastąpił on papierowy banknot 50 funtów, wycofany z obiegu po 30 września 2022 r.
Jak na tym tle wypadają zabezpieczenia złotego, dolara i euro, opisujemy w porównaniu zabezpieczeń polskich banknotów, dolarów i euro, a drogę pieniądza papierowego do dzisiejszych banknotów w krótkiej historii banknotu. Polimerowe i inne nietypowe waluty z różnych stron świata opisujemy w przeglądzie najciekawszych banknotów świata.
Przyszłość banknotów polimerowych
O przyszłości tej technologii najwięcej mówią decyzje emitentów z ostatnich lat:
- Bank Anglii drukuje na polimerze wszystkie cztery nominały, a papierowy banknot 50 funtów wycofał z obiegu po 30 września 2022 r.
- Bank Rezerw Australii nadal wskazuje trwałość i opłacalność jako zalety banknotów polimerowych, które są w obiegu w Australii od serii z lat 1992–1996.
- Narodowy Bank Polski w najnowszych wzorach obiegowych 10 zł i 20 zł z 2025 r. oraz 200 zł z 2026 r. wskazał papier, a podłoże polimerowe zastosował w emisjach o nakładzie do 50 000 i do 100 000 sztuk.
Wzory polskich banknotów ustala Prezes NBP w drodze zarządzenia (art. 33 ust. 1 ustawy o NBP), a zarządzenia te są publikowane w Monitorze Polskim. Każdą przyszłą zmianę podłoża będzie więc widać w treści nowego zarządzenia.
Najczęściej zadawane pytania
Co to znaczy, że banknot jest polimerowy?
Że wydrukowano go na podłożu z tworzywa sztucznego, a nie na papierze. W polskich zarządzeniach o wzorach banknotów widać to w rubryce podłoża, gdzie przy takich banknotach wpisano „polimerowe”.
Czy banknot polimerowy 20 zł jest ważny?
Tak. Art. 32 ustawy o NBP stanowi, że znaki pieniężne emitowane przez NBP są prawnymi środkami płatniczymi, a status ten traci znak wycofany z obiegu zarządzeniem Prezesa NBP (art. 33 ust. 2). W Monitorze Polskim nie znaleźliśmy zarządzenia o wycofaniu banknotów 20 zł z 2014 i 2023 r. (stan na 21 października 2026 r.).
Gdzie są plastikowe banknoty?
Na przykład w Australii, gdzie pierwszą polimerową serię wprowadzono w latach 1992–1996, i w Wielkiej Brytanii, gdzie wszystkie cztery nominały Banku Anglii są drukowane na polimerze. W Polsce NBP wydał na podłożu polimerowym banknoty 20 zł z 2014 i 2023 r.
Czy w Polsce są banknoty polimerowe w obiegu?
Oba opisane tu banknoty 20 zł wprowadzono do obiegu i są prawnym środkiem płatniczym, ale ich nakład wynosi do 50 000 i do 100 000 sztuk. Najnowsze wzory banknotów obiegowych NBP mają podłoże papierowe.
Czym banknot polimerowy różni się od papierowego?
Podłożem: zamiast papieru jest tworzywo sztuczne. Bank Rezerw Australii podaje, że banknoty polimerowe są trwalsze, czystsze i lepiej zabezpieczone przed fałszerstwem, a po zakończeniu obiegu można je przetworzyć na wyroby z tworzyw sztucznych.
Kto wymyślił banknoty polimerowe?
Technologię opracowały wspólnie Bank Rezerw Australii i agencja naukowa CSIRO. W styczniu 1988 r. Australia wyemitowała polimerowy banknot okolicznościowy 10 dolarów, a w latach 1992–1996 pierwszą na świecie polimerową serię banknotów.
Podsumowanie
Banknot polimerowy to banknot na podłożu z tworzywa sztucznego zamiast papieru. Polimerowy banknot okolicznościowy Australia wyemitowała w 1988 r., wszystkie nominały Banku Anglii są dziś polimerowe, a w Polsce podłoże polimerowe mają banknoty 20 zł z 2014 i 2023 r., podczas gdy najnowsze banknoty obiegowe NBP pozostają papierowe.
Przy każdej nowej emisji warto potwierdzić u dostawcy urządzenia, że nowy wzór jest obsługiwany przez liczarkę. Rodzaje urządzeń i ich zastosowania opisujemy na stronie liczarki do banknotów.
Jeśli prowadzisz punkt kasowy lub instytucję finansową, przyda Ci się zatem dobry dystrybutor liczarek do banknotów. Dzięki temu zyskasz pewność, że Twoje zaplecze technologiczne będzie gotowe na przyszłość, niezależnie od tego, w jakiej formie pojawią się pieniądze. Marka Giesecke+Devrient nieustannie ulepsza swoje sortery do pieniędzy i inne urządzenia do banknotów, aby sprostać wymaganiom wynikającym z rozwoju nowych technologii płatniczych.