‹ Wszystkie wpisy

Gdzie wymienić uszkodzone banknoty?

Uszkodzony banknot waluty polskiej wymienisz w kasie dowolnego banku działającego w Polsce, jeżeli nie jest podejrzany co do autentyczności, a jego cechy pozwalają rozpoznać wartość nominalną. Gdy banknot nie spełnia warunków wymiany w banku, bank przyjmuje go na podstawie wniosku i przesyła do Centrali NBP, a osoba fizyczna może też wysłać takie banknoty (łącznie do 2000 zł) bezpośrednio do NBP (stan na 21 października 2026 r.).

Zasady i tryb wymiany określa zarządzenie nr 31/2013 Prezesa NBP z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wymiany znaków pieniężnych, które wskutek zużycia lub uszkodzenia przestają być prawnym środkiem płatniczym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Jego aktualny tekst jednolity ogłoszono w Dz. Urz. NBP z 2024 r. poz. 6, a Dziennik Urzędowy NBP nie zawiera późniejszej zmiany (stan na 21 października 2026 r.). Artykuł ma charakter informacyjny – wiążący jest aktualny tekst zarządzenia Prezesa NBP ogłoszony w Dzienniku Urzędowym NBP.

Gdzie wymienić uszkodzony banknot?

Podstawą jest art. 34 ust. 1 ustawy o Narodowym Banku Polskim (Dz. U. z 2022 r. poz. 2025): znaki pieniężne, które wskutek zużycia lub uszkodzenia nie odpowiadają warunkom ustalonym przez Prezesa NBP, „przestają być prawnym środkiem płatniczym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej i podlegają wymianie”. Szczegóły Prezes NBP określa w zarządzeniu (art. 34 ust. 2). Nowelizacja z 23 stycznia 2026 r. (Dz. U. z 2026 r. poz. 340) art. 31–35 nie zmieniła.

Według strony NBP wymianie podlegają banknoty i monety emitowane przez NBP, które nie są podejrzane co do autentyczności i mają rozpoznawalny nominał – w tym banknoty postrzępione, naddarte, podklejone, przerwane, nadmiernie zabrudzone, zaplamione i odbarwione. Masz trzy drogi:

Zasady te obejmują wyłącznie walutę polską: znakami pieniężnymi Rzeczypospolitej Polskiej są banknoty i monety opiewające na złote i grosze (art. 31 ustawy o NBP), w tym wszystkie nominały z przewodnika polskie banknoty – nominały 10, 20, 50, 100 i 200 zł. Euro i dolary podlegają przepisom swoich emitentów.

Czy w każdym banku można wymienić uszkodzony banknot?

Tak, w granicach opisanych przez NBP. Banki są zobowiązane, na mocy zarządzenia Prezesa NBP, wymienić zniszczony banknot, jeśli więcej niż 45 proc. jego pierwotnej powierzchni zachowało się w jednym fragmencie i możliwe jest rozpoznanie nominału. Strona NBP mówi o kasie dowolnego banku działającego w Polsce, a nie tylko o banku, w którym masz rachunek.

Bank nie wymieni banknotu w kasie, gdy jest on podejrzany co do autentyczności albo nie spełnia warunków wymiany w banku. W drugim przypadku bank przyjmuje go na podstawie wniosku i przesyła do Centrali NBP. Fałszywe znaki pieniężne natomiast „podlegają zatrzymaniu, bez prawa do zwrotu ich równowartości” (art. 35 ust. 1 ustawy o NBP).

Wymiana zniszczonego banknotu – ile pieniędzy otrzymasz?

Decyduje to, jaka część pierwotnej powierzchni zachowała się w jednym fragmencie. Strona NBP podaje progi (stan na 21 października 2026 r.):

Wartość częściowa nie rośnie więc razem z zachowaną powierzchnią. Banknot 100 zł, z którego w jednym fragmencie zachowało się 60 proc., zostanie wymieniony na 50 zł – tyle samo, ile banknot zachowany w połowie.

Uszkodzone monety

Zniszczone lub zużyte monety podlegają wymianie w 100 proc., także jako dwa rozłączone elementy (rdzeń i pierścień) z monety o tej samej wartości nominalnej. Gdy zachował się tylko jeden element, moneta zostanie wymieniona za połowę wartości nominalnej.

Wymiana uszkodzonego banknotu krok po kroku

  1. Oceń banknot. Musi pochodzić z emisji NBP, mieć rozpoznawalny nominał i nie budzić wątpliwości co do autentyczności. Zbierz wszystkie zachowane kawałki.
  2. Zgłoś się do kasy dowolnego banku. Banknot spełniający warunki wymiany w banku bank wymieni na znaki pieniężne nadające się do obiegu.
  3. Złóż wniosek, jeśli bank nie może wymienić banknotu w kasie. Bank przyjmie go na podstawie wniosku i prześle do Centrali NBP.
  4. Albo wyślij banknoty sam. Osoba fizyczna może przesłać pocztą lub kurierem wniosek z banknotami (łącznie do 2000 zł) na adres: Narodowy Bank Polski, Departament Emisyjno-Skarbcowy, ul. Świętokrzyska 11/21, 00-919 Warszawa, z dopiskiem „DES – wymiana”. Banknoty umieść w zaklejonej kopercie dołączonej do wniosku.
  5. Wypełnij wniosek kompletnie. Musi zawierać dane do kontaktu – niekompletne wnioski nie są realizowane.
  6. Odbierz równowartość. Przy przesyłce do NBP pieniądze trafiają na rachunek wskazany we wniosku.

Strona NBP nie podaje terminu rozpatrzenia wniosku ani informacji o opłacie, dlatego ich tu nie przytaczamy.

Banknot sklejony, naderwany lub podarty na pół – co z nim zrobić?

Najlepiej go wymienić – ile odzyskasz, zależy od progów opisanych wyżej. W typowych sytuacjach:

Uszkodzone euro – zasady Europejskiego Banku Centralnego

Zarządzenie Prezesa NBP nie obejmuje euro. Wymianę reguluje art. 3 decyzji Europejskiego Banku Centralnego w sprawie nominałów, parametrów, reprodukcji, wymiany i wycofywania banknotów euro (EBC/2013/10), w wersji skonsolidowanej ze zmianami z 2019 i 2020 r. (stan na 21 października 2026 r.). Uszkodzone autentyczne banknoty euro wymieniają, na wniosek, krajowe banki centralne ze strefy euro. Wymiana jest możliwa, gdy:

Według EBC wymianie nie podlegają banknoty uszkodzone celowo, a co do zasady wymiana jest bezpłatna. Banknotów z adnotacjami, liczbami lub krótkimi zdaniami z zasady nie uważa się za uszkodzone celowo (art. 3 ust. 3 lit. a). Opłatę – 10 eurocentów za banknot, przy co najmniej 100 sztukach – przewiduje art. 4 tylko za banknoty uszkodzone przez urządzenia zabezpieczające przed kradzieżą, przedstawiane przez instytucje i podmioty gospodarcze wskazane w rozporządzeniu (WE) nr 1338/2001. Banknoty poplamione tuszem z takich urządzeń krajowe banki centralne wymieniają jedynie na wniosek pierwotnego posiadacza, który padł ofiarą przestępstwa. Różnice w zabezpieczeniach opisujemy w porównaniu zabezpieczeń polskich banknotów, dolarów i euro.

Uszkodzone dolary amerykańskie – jak je wymienić?

Dolary podlegają 31 CFR part 100, a okaleczone banknoty ocenia Mutilated Currency Division w Bureau of Engraving and Printing (BEP) (stan na 21 października 2026 r.). Przepisy rozróżniają:

Według § 100.7(a) pełna wartość przysługuje, gdy zachowało się wyraźnie więcej niż 50 proc. banknotu rozpoznawalnego jako waluta USA wraz z wystarczającymi pozostałościami zabezpieczeń. Przy 50 proc. lub mniej – tylko gdy sposób zniszczenia i dowody przekonają Departament Skarbu, że brakujące części zostały całkowicie zniszczone. Za banknoty zniszczone w całości zwrotu nie ma (§ 100.6).

Według BEP usługa jest bezpłatna, wymaga formularza BEP Form 5283, a osobiście banknoty przyjmuje tylko siedziba w Waszyngtonie – pozostałe zgłoszenia trafiają przesyłką. Standardowy wniosek trwa zwykle od 6 do 36 miesięcy. Wypłata jest elektroniczna, a przy kwotach od 500 USD potrzebny jest rachunek w instytucji finansowej z siedzibą w USA. Banknotów płaskich w chwili uszkodzenia nie wolno przed wysyłką sklejać, laminować ani oklejać taśmą (§ 100.8(e)).

Dla posiadacza uszkodzonych dolarów w Polsce wynika z tego jedno: zarządzenie Prezesa NBP obejmuje tylko walutę polską, więc nie daje podstawy do wymiany dolarów na swoich warunkach.

Najczęściej zadawane pytania

Czy podarty banknot jest ważny?

Banknot, który wskutek uszkodzenia nie odpowiada warunkom ustalonym przez Prezesa NBP, przestaje być prawnym środkiem płatniczym, ale podlega wymianie (art. 34 ust. 1 ustawy o NBP). Banknoty naddarte, podklejone i przerwane wymienisz w kasie dowolnego banku.

Czy bank może odmówić wymiany uszkodzonego banknotu?

Bank musi wymienić banknot, jeśli więcej niż 45 proc. powierzchni zachowało się w jednym fragmencie i nominał jest rozpoznawalny. Inny banknot przyjmie z wnioskiem i prześle do Centrali NBP. Banknoty podejrzane co do autentyczności nie podlegają wymianie.

Ile pieniędzy dostanę za połowę banknotu?

Połowę wartości nominalnej, bo 50 proc. mieści się w przedziale od 45 do 75 proc. Jeśli masz obie połowy, banknot przerwany na nie więcej niż dziewięć części tworzących całość zostanie wymieniony za pełną wartość.

Gdzie wymienić uszkodzony banknot 500 zł?

Tak jak każdy banknot NBP – w kasie dowolnego banku albo przez Centralę NBP. Strona NBP nie wskazuje odrębnych reguł dla poszczególnych nominałów. O samym nominale piszemy w artykule o banknocie 500 zł.

Czy można wysłać uszkodzone banknoty pocztą do NBP?

Tak – osoba fizyczna może wysłać wniosek z banknotami o łącznej wartości do 2000 zł do Departamentu Emisyjno-Skarbcowego NBP.

Co z banknotem wycofanym z obiegu, a nie uszkodzonym?

To inna procedura: według art. 33 ust. 2 ustawy o NBP znaki wycofane z obiegu po terminie określonym przez Prezesa NBP podlegają wymianie w wyznaczonych przez niego bankach. Więcej w artykule o ważności banknotów.

Czy uszkodzone euro lub dolary wymienię na zasadach NBP?

Nie. Euro wymieniają krajowe banki centralne według decyzji EBC/2013/10, a okaleczone dolary – BEP według 31 CFR part 100.

Jak sprawdzić autentyczność banknotów przed wymianą?

Banknot podejrzany co do autentyczności nie zostanie wymieniony, dlatego najpierw warto go zweryfikować – metody opisujemy w artykule jak sprawdzić, czy pieniądze są prawdziwe. Banki oddzielają banknoty nadające się do obiegu od banknotów nienadających się do obiegu zgodnie z zarządzeniem nr 19/2016 Prezesa NBP, o czym piszemy w artykule o sortowaniu jakościowym banknotów; urządzenia dla tego sektora opisujemy na stronie liczarki do banku.

Zanim zdecydujemy, gdzie wymienić podarty banknot, warto sprawdzić, czy jest on autentyczny. Urządzenia do banknotów, takie jak liczarki czy sortery, to doskonałe narzędzia do weryfikacji autentyczności papierowych pieniędzy. Wykorzystują w tym celu skuteczne metody, takie jak skanowanie ultrafioletowe, magnetyczne i podczerwone, które pozwalają na dokładne sprawdzenie gotówki pod kątem jej prawdziwości. Pełną ofertę pokazujemy na stronie liczarki do banknotów.

Jako oficjalny dystrybutor liczarek do banknotów marki Giesecke+Devrient w SixTech zapewniamy profesjonalną obsługę tego typu urządzeń. Zapewniamy sprawdzone rozwiązania, dzięki którym obrót gotówką stanie się o wiele łatwiejszy – wszędzie tam, gdzie tego potrzebujesz. Prowadzimy także kompleksowy serwis liczarek do banknotów. Zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą!

Porozmawiajmy o Twoich potrzebach

Zadzwoń +48 502 999 779 lub napiszbiuro@sixtech.pl — odpowiemy z ofertą dopasowaną do Twojej firmy.

Wyślij zapytanie